Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Suwałkach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 stycznia 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Cezary Olszewski
Protokolant:	Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026r. w S.

sprawy A. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

o wysokość świadczenia

w związku z odwołaniami A. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E.

z dnia 18 marca 2022 znak (...) i z dnia 29 czerwca 2022r. znak (...)

I. Zmienia zaskarżone decyzje i zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. do obliczenia wysokości renty A. S. z uwzględnieniem:

a.  zatrudnienia w (...)Sp. z o.o w Ś. w okresie od 18 sierpnia 2015 do 31 grudnia 2016r. w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy zlecenia;

b.  okresu pobierania zasiłku chorobowego od 1 stycznia 2017r do 26 czerwca 2017r oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego od 27 czerwca 2017r do 21 czerwca 2018r.

II. Umarza postępowanie w pozostałej części.

sędzia Cezary Olszewski

Sygn. akt III U 188/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 marca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E., na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1 z dnia 30.04.2004 r.) oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania Rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (Dz.U.UE.L.09.284.1 z dnia 30.10.2009 r.), przyznał A. S. rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 10 czerwca 2021 r. (tj. od ustania świadczenia rehabilitacyjnego) do 31 marca 2022 r.

Podstawę wymiaru świadczenia ustalono na kwotę 1.823,92 zł, przyjmując wskaźnik wysokości podstawy wymiaru 40,42% (wyliczony z 20 lat kalendarzowych z okresu 1986–2019) oraz kwotę bazową 4.512,41 zł. Organ rentowy uwzględnił 282 miesiące okresów składkowych oraz 28 miesięcy okresów nieskładkowych. Wysokość świadczenia, obliczona jako suma części socjalnej (1.082,98 zł) oraz składników za okresy składkowe (557,21 zł) i nieskładkowe (29,73 zł), wyniosła łącznie 1.669,92 zł. Decyzja ta stanowiła ostateczne rozliczenie zaliczki z dnia 21 czerwca 2021 r. wobec faktu, iż niemiecka instytucja ubezpieczeniowa nie potwierdziła żadnych okresów ubezpieczenia na terenie Niemiec.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. S. wniosła o jej zmianę poprzez uwzględnienie w stażu ubezpieczeniowym okresu składkowego od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. z tytułu pracy na terenie Niemiec oraz okresu nieskładkowego od 1 stycznia 2017 r. do 21 czerwca 2018 r. z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz zaniechania rzetelnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z instytucją niemiecką w celu ustalenia właściwego ustawodawstwa. Zdaniem odwołującej, organ rentowy dokonał błędnej interpretacji przepisów, co skutkowało bezpodstawnym pominięciem okresów ubezpieczenia i w konsekwencji zaniżeniem wysokości świadczenia. Ponadto wskazała na niesprostowany błąd w dacie rozliczenia zaliczki (wskazano dzień 21 czerwca 2021 r.), co według telefonicznych wyjaśnień pracownika organu stanowiło oczywistą omyłkę pisarską. Podkreśliła konieczność wyjaśnienia tej rozbieżności w celu uniknięcia negatywnych skutków prawnych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że po rozpoznaniu wniosku odwołującej z dnia 19 maja 2021 r., decyzją z dnia 29 czerwca 2021 r. przyznano A. S. zaliczkę na poczet renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 10 czerwca 2021 r. (tj. po ustaniu świadczenia rehabilitacyjnego) do dnia 31 marca 2022 r. Natomiast kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wnioskodawczynię była przedmiotem wcześniejszych rozstrzygnięć. Decyzją z dnia 3 lipca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. stwierdził, że jako pracownik (...) Sp. z o.o., nie podlegała ustawodawstwu polskiemu w okresie od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. Prawomocność tego rozstrzygnięcia potwierdził Sąd Okręgowy w Suwałkach, który wyrokiem z dnia 16 października 2018 r. (sygn. akt III U 435/18) oddalił odwołanie ubezpieczonej. Konsekwencją powyższego była decyzja (...) Oddział w B. z dnia 16 czerwca 2021 r., zobowiązująca wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 stycznia 2017 r. do 21 czerwca 2018 r., gdyż prawo do tych świadczeń – wobec braku podlegania ubezpieczeniu w Polsce – nie powstało. Natomiast w dniu 14 marca 2022 r. niemiecka instytucja ubezpieczeniowa, działając w trybie przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poinformowała o braku potwierdzenia jakichkolwiek okresów ubezpieczenia wnioskodawczyni na terenie Niemiec. Nie ma zatem podstaw prawnych do uwzględnienia spornych okresów przy ustalaniu ostatecznej wysokości świadczenia na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odwołanie zarejestrowano za sygn. III U 188/22.

Decyzją z dnia 29 czerwca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 21 marca 2022 r., przyznał A. S. prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na dalszy okres, tj. od dnia 1 lipca 2022 r. do dnia 31 maja 2024 r. Wskazał, iż za okres przejściowy od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. prawo do świadczenia zostało przedłużone z mocy prawa, bez konieczności wydawania odrębnej decyzji, na podstawie art. 15zc ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...), innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.).

Wysokość świadczenia ustalono na kwotę 1.786,81 zł brutto. Po dokonaniu ustawowych odliczeń w postaci składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 160,81 zł, kwota świadczenia do wypłaty wyniosła 1.626 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. S. zaskarżyła ją w części dotyczącej ustalenia wysokości świadczenia w kwocie zaniżonej oraz w zakresie daty początkowej przyznania renty (tj. od dnia 1 lipca 2022 r. zamiast od dnia 1 kwietnia 2022r.). Zarzuciła organowi rentowemu niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu okresów ubezpieczenia, co stało się następstwem błędu w ustaleniach faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z uwzględnieniem:

- okresu składkowego od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. z tytułu pracy na terenie Niemiec,

- okresu nieskładkowego od 1 stycznia 2017 r. do 21 czerwca 2018 r. z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą,

oraz ustalenie terminu początkowego wypłaty świadczenia na dzień 1 kwietnia 2022 roku.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż organ rentowy zaniechał należytej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z instytucją niemiecką, co skutkowało arbitralnym uznaniem braku podlegania polskiemu ustawodawstwu i w konsekwencji zaniżeniem wymiaru renty. Odnośnie daty przyznania świadczenia, odwołująca wskazała, iż spełniła wszystkie wymogi formalne określone przez organ w piśmie z dnia 16 grudnia 2021 r., co uzasadnia naliczenie renty już od kwietnia 2022 roku.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wskazał na stanowisko wyrażone decyzją z dnia 18 marca 2022r. ustalono ostateczną wysokość świadczenia. Wskazała, iż zaskarżona decyzja dotyczyła wyłącznie przywrócenia prawa do renty na dalszy okres wobec stwierdzenia dalszej niezdolności do pracy do dnia 31 maja 2024 r. i nie ustalał na nowo okresów ubezpieczenia ani podstawy wymiaru renty, gdyż składniki te zostały określone w decyzji z dnia 18 marca 2022 r.

Odnosząc się do spornej daty początkowej świadczenia wyjaśnił, iż na podstawie art. 15zc ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z (...)19, orzeczenie o niezdolności do pracy zachowało ważność przez kolejne 3 miesiące. Tym samym prawo do renty uległo wydłużeniu z mocy prawa do końca miesiąca, w którym upłynął ten termin, tj. do dnia 30 czerwca 2022 r., bez konieczności wydawania decyzji.

Odwołanie zarejestrowano za sygn. III U 363/22.

Postanowieniami z dnia 21 czerwca 2022 roku oraz 15 listopada 2022 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego płatnika składek – (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Ś..

Zainteresowana spółka w złożonym stanowisku procesowym wniosła o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu podniesiono, iż żądania ubezpieczonej de facto zmierzają do ponownego ustalenia podlegania polskiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego w spornym okresie od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. Płatnik podkreślił, iż kwestia ta została już ostatecznie i wiążąco uregulowana w obrocie prawnym, wobec czego brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych, aby mogła ona stanowić przedmiot ponownego rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2022 roku Sąd, na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Suwałkach pod sygn. akt III U 570/21.

Następnie postanowieniem z dnia 14 stycznia 2026 roku Sąd podjął postępowanie w sprawie.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje :

A. S. w okresie od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. wykonywała pracę na terytorium Niemiec na podstawie umowy zlecenia (wraz z późniejszymi aneksami), natomiast w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016r. świadczyła pracę w oparciu o umowę o pracę, zawartą ze spółką (...) Sp. z o.o. Okresy te stanowiły przedmiot sporu w przedmiocie ustalenia ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r. organ rentowy rozstrzygnął rzeczoną kwestię, zmieniając swoją wcześniejszą decyzję z 2018 roku i stwierdzając, że w całym spornym okresie od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. odwołująca podlega ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczenia społecznego. Podstawą tego rozstrzygnięcia było zawarcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych porozumienia wyjątkowego z niemiecką instytucją ubezpieczeniową w trybie art. 16 rozporządzenia nr 883/2004.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła spółka (...) Sp. z o.o., zarzucając organowi rentowemu naruszenie przepisów unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz błędy w procedurze ustalania ustawodawstwa. Stanowisko Sądu Okręgowego w (...), rozpoznającego odwołanie (...) pod sygn. akt VII U 253/24, było jednoznacznie negatywne wobec argumentacji płatnika, co skutkowało oddaleniem odwołania wyrokiem z dnia 10 września 2024 roku. Sąd pierwszej instancji uznał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i zgodna z wytycznymi sądów wyższej instancji, a przede wszystkim opiera się na wiążącym porozumieniu międzynarodowym. Wskazał, iż priorytetem jest ochrona pracownika przed brakiem jakiegokolwiek ubezpieczenia (tzw. próżnią ubezpieczeniową), a skoro instytucja niemiecka wyraziła zgodę na polskie ustawodawstwo, to interes ubezpieczonej w posiadaniu ochrony socjalnej musi przeważyć nad interesem ekonomicznym płatnika.

Apelację od powyższego wyroku złożyła spółka (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Ś.. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 listopada 2024 roku sygn. akt III AUa 1103/24 oddalił apelację, wskazując, że weryfikacja ostatecznego ustawodawstwa w drodze porozumienia instytucji państw członkowskich jest wiążąca i służy wyeliminowaniu sytuacji, w której pracownik nie podlegałby żadnemu systemowi zabezpieczenia społecznego. Stwierdził przy tym, że nie doszło do naruszenia zasady res iudicata, gdyż przedmiotem kontroli była nowa decyzja, wydana w oparciu o odmienny stan faktyczny wynikający z zawartego porozumienia międzynarodowego. Organ rentowy był uprawniony do samodzielnego wydania decyzji zmieniającej bez konieczności wznowienia wcześniejszych postępowań sądowych, o ile rozstrzygnięcie to – jak w niniejszym przypadku – było obiektywnie korzystne dla A. S..

(dowód: wyrok i uzasadnienie SA we W. k. 95, 119-123 a.s, wyrok i uzasadnienie SO w (...)k. 96-102, 105 a.s. ).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje :

Na wstępie wskazać należy, iż decyzja organu rentowego wydawana w indywidualnych sprawach, wymienionych przykładowo w art. 83 ust. 1 pkt 1–5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), wyraża władcze stanowisko tego organu, które może zostać zakwestionowane w drodze odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 2 powołanej ustawy w zw. z art. 476 § 2 k.p.c. i art. 477 ⁹ k.p.c.). O przedmiocie postępowania sądowego – ze względu na zakres faktyczny i prawny decyzji – rozstrzyga stwierdzenie, że sąd orzeka o prawidłowości konkretnej zaskarżonej decyzji, badając jej zgodność z prawem oraz adekwatność do ustalonego stanu faktycznego. Treść zaskarżonego aktu wyznacza zakres i granice rozpoznania sprawy przez sąd. Konsekwentnie do powyższego Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2000 r. (sygn. akt II UKN 759/99) stwierdził, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest merytoryczne rozpoznanie żądań, które wykraczają poza zakres decyzji zaskarżonej odwołaniem (por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 322/10).

W niniejszej sprawie przedmiot sporu determinowany był dwiema decyzjami, które ustalały prawo odwołującej do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz wysokość tego świadczenia. Kluczową płaszczyzną sporu był fakt, iż przy obliczaniu wysokości świadczenia rentowego organ rentowy pominął okres od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r., w którym ubezpieczona świadczyła pracę na rzecz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Ś. (początkowo na podstawie umowy zlecenia, a następnie umowy o pracę), a w konsekwencji nie uwzględnił również okresów pobierania zasiłku chorobowego (od 1 stycznia do 26 czerwca 2017 r.) oraz świadczenia rehabilitacyjnego (od 27 czerwca 2017 r. do 21 czerwca 2018 r.).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia, natomiast stosownie do treści art. 7 pkt 1 lit. b wskazanej ustawy, okresami nieskładkowymi są m.in. okresy pobierania zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego.

Jak wynika z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 10 września 2024 r. (sygn. akt VII U 253/24), w okresie od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. odwołująca podlegała polskiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego. Rozstrzygnięcie to, z uwagi na walor prawomocności materialnej, ma dla niniejszego postępowania znaczenie prejudycjalne, potwierdzając zasadność roszczeń ubezpieczonej w aspekcie istnienia tytułu ubezpieczenia. Wyrok ten został poddany kontroli instancyjnej przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, który potwierdził prawidłowość ustalenia polskiej właściwości ustawodawstwa, co obliguje Sąd w niniejszym składzie do uwzględnienia tego faktu przy merytorycznym rozstrzyganiu o zasadności odwołania.

Należy podkreślić, iż niniejsze postępowanie nie służyło bezpośredniemu, matematycznemu wyliczeniu kwoty świadczenia, gdyż procedura ta zostanie zaktualizowana przez organ rentowy dopiero po uprawomocnieniu się niniejszego orzeczenia. Sąd potwierdził jedynie, iż przy ustalaniu wysokości renty organ rentowy winien uwzględnić jako okresy składkowe czas zatrudnienia odwołującej w (...) Sp. z o.o. od 18 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. Jednocześnie potwierdzenie polskiego ustawodawstwa za wskazany okres czyni koniecznym uwzględnienie okresów nieskładkowych, wynikających z pobierania zasiłku chorobowego (od 1 stycznia do 26 czerwca 2017 r.) oraz świadczenia rehabilitacyjnego (od 27 czerwca 2017 r. do 21 czerwca 2018 r.). Odwołująca nabyła prawo do tych świadczeń właśnie z mocy faktu podlegania polskiemu systemowi zabezpieczenia społecznego w okresie bezpośrednio poprzedzającym niezdolność do pracy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ §2 k.p.c. Sąd orzekł, jak w punkcie I. wyroku.

Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026 r. A. S. dokonała częściowego cofnięcia odwołania w zakresie, w jakim prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy zostało jej przedłużone z mocy prawa, bez konieczności wydawania odrębnej decyzji, na podstawie art. 15zc ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...), innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 340 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 355 k.p.c., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych cofnięcie odwołania przez ubezpieczonego jest dopuszczalne i co do zasady wiążące dla sądu, o ile w ocenie sądu czynność ta nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, ani nie zmierza do obejścia prawa (art. 203 § 4 k.p.c. w zw. z art. 477 ¹³ k.p.c.).

Wobec skutecznego cofnięcia odwołania w rzeczonym zakresie, Sąd uznał, iż dalsze procedowanie w tej części stało się zbędne. W związku z powyższym, na podstawie przywołanych przepisów, orzeczono o umorzeniu postępowania w tym zakresie, o czym postanowiono w punkcie II. sentencji wyroku.

Postanowieniem z dnia 3 lutego 2026r. sąd sprostował niedokładność zawartą w pkt. I. a. wyroku, bowiem odwołująca w spornym okresie pracowała na umowę zlecenia od 18 sierpnia 2015r do 31 grudnia 2015r i na umowę o pracę od 1 stycznia 2016r do 31 grudnia 2016r., które to okoliczności faktyczne potwierdzone są dokumentami znajdującymi się na kartach 88; 89; 92; 94 akt sprawy III U 435/18, dołączonych do sprawy niniejszej. Powyższa niedokładność podlegała sprostowaniu na podstawie art. 350 kpc.

Sędzia Cezary Olszewski