Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Suwałkach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2025 r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Danuta Poniatowska
Protokolant:	Beata Dzienis

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2025 r. w S.

sprawy J. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

o wysokość świadczenia

w związku z odwołaniem J. N.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

z dnia 5 kwietnia 2024 r. znak (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję i do ustalenia wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury J. N. przyjmuje okres jego zatrudnienia od 18 grudnia 1975 r. do 24 czerwca 1978 r. na podstawie umowy o naukę zawodu zawartej z (...) w S. z wynagrodzeniem za 1975 r. - 135,48 zł, za 1976 r. - 4320 zł, za 1977 r. - 4472,40 zł i za 1978 r. - 911,40 zł;

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na rzecz J. N. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt III U 288/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 5 kwietnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), rozporządzenia (WE) 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 r. ze zm.) oraz rozporządzenie (WE) 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z dnia 30 października 2009 r.), przyznał J. N. emeryturę od 1 lutego 2024 roku, tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury.

Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie wnioskodawcy do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługiwała wypłata emerytury. Świadczenie emerytalne stanowiło równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę. Wysokość emerytury obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej wyniosła 2.406,44 zł.

Dodatkowo poinformował wnioskodawcę, że hiszpańska instytucja ubezpieczeniowa potwierdziła jego okres ubezpieczenia przebyty na terenie Hiszpanii w wymiarze 4 lat 4 miesięcy. Z uwagi na fakt, że za hiszpańskie okresy ubezpieczenia składki nie były odprowadzane do polskiego systemu ubezpieczeniowego, nie miały wpływu na przyznane świadczenie emerytalne. Ponadto wypłata świadczenia została zawieszona z powodu z pobierania przez wnioskodawcę świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na wystąpienie zbiegu świadczeń, świadczenie emerytalne zostało zawieszone do czasu dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia przez J. N..

W odwołaniu od tej decyzji J. N. domagał się jej zmiany poprzez określenie prawidłowej wysokości świadczenia emerytalnego, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w części ponad kwotę ustalonej miesięcznej emerytury w wysokości 2.406,44zł i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych. Podniósł, iż wysokość przyznanej emerytury winna być wyższa, a organ rentowy popełnił błędy przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego. Zarzucał nieprawidłowe obliczenie wartości kapitału początkowego, a następnie jego waloryzacji i nieuwzględnienie wszystkich okresów składowych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał podstawy skarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż zarzuty sformułowane w odwołaniu były na tyle ogólne, że uniemożliwiają zajęcia stanowiska w tym zakresie. Podniósł, iż odwołujący obecnie nie może kwestionować wysokości kapitału początkowego, ponieważ wysokość kapitału początkowego została ustalona decyzją, która jest już prawomocna.

Sąd ustalił, co następuje:

J. N. (urodzony (...)) w dniu 6 lutego 2019 roku wystąpił z wnioskiem o ustalenie kapitału początkowego. Decyzją z 20 marca 2019 roku organ rentowy ustalił kapitał początkowy, który na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniósł 71.783,14 zł. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego został obliczony z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. 1982-1991 i wyniósł 75,08%.

W dniu 21 lutego 2024 roku odwołujący wystąpił z wnioskiem o emeryturę.

Pierwszy sporny okres analizowany w niniejszej sprawie dotyczył zatrudnienia odwołującego w ramach umowy o naukę zawodu. J. N. był uczniem Zespołu Szkół Zawodowych w S., filia w S., na kierunku – mechanik maszyn rolniczych. W związku z tym w okresie od 18 grudnia 1975 roku do 24 czerwca 1978 roku zawarł z Państwowym Ośrodkiem (...) w S. umowę o naukę zawodu. W ramach tej umowy otrzymywał miesięczne wynagrodzenie, które w pierwszym roku nauki wyniosło 300 zł, w drugim roku nauki – 490 zł i w trzecim roku nauki 6,20 zł za godzinę pracy. W ramach praktycznej nauki zawodu odwołujący przez 3 dni uczył się w szkole, a przez następne trzy dni pracował w (...).

(dowód: umowa o naukę zawodu k. 19-19v akt kapitałowych, informacja (...)k. 20 akt kapitałowych, angaż k. 21 akt kapitałowych i k. 43 a.s., świadectwo ukończenia (...) k. 35-35v a.s., wyjaśnienia odwołującego k. 33 a.s., k.63 a.s., zeznania odwołującego 92-92v a.s.).

Drugi sporny okres dotyczył zatrudnienia J. N. w Zakładzie (...) w S. od 1 września 1995 roku do 28 lutego 1999 roku. Organ rentowy przeprowadził postępowanie w celu potwierdzenia okresu ubezpieczenia odwołującego z tytułu zatrudnienia w tym zakładzie pracy (zakreślając okres do 31 grudnia 1998 roku), jednak nie uzyskał takiego potwierdzenia, ponieważ przedsiębiorstwo rozliczało się na deklaracjach bezimiennych. Organ rentowy uwzględnił ten okres do stażu ubezpieczeniowego, natomiast nie przyjął go do wyliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego. Następnie wraz z wnioskiem o emeryturę, odwołujący złożył zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Rp-7 z 4 marca 2002 roku, wydane przez Zakład (...) w S., w którym wskazane zostały wynagrodzenia uzyskane w trakcie zatrudnienia. Organ rentowy symulacyjnie uwzględnił wartości podane w RP-7 i uzyskane zarobki. Nie skutkowało to zmianą decyzji kapitałowej, gdyż najkorzystniejszy wariant ustalający wysokość kapitału początkowego uwzględniał wynagrodzenia z lat 1982-1991.

(dowód: świadectwo pracy k. 16 akt kapitałowych, informacja I/ZUS k. 16 akt kapitałowych, wykaz wprowadzonych dochodów ubezpieczonego k. 32-32v akt kapitałowych, zaświadczenia RP-7 akta emerytalne ZUS bez kolejno ponumerowanych kart).

W celu ustalenia wartości kapitału początkowego i wysokości emerytury odwołującego, z uwzględnieniem zatrudnienia młodocianego w celu nauki zawodu w okresie od 18 grudnia 1975 roku do 24 czerwca 1978 roku oraz złożonego Rp-7 dotyczącego zatrudnienia od 1 września 1995 roku do 31 grudnia 1998 roku, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu ubezpieczeń społecznych - B. L.. Odnośnie zatrudnienia w ramach umowy o naukę zawodu w (...) w S., biegła wyliczyła miesięczne wynagrodzenie, w oparciu o dokumentację złożoną przez wnioskodawcę. I tak: za okres od 18 do 31 grudnia 1975 roku wyniosło 135,48zł [(300 zł : 31 dni) x 14 dni], za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1976 roku – 4.320 zł [(8 m-cy x 300 zł + 4 m-ce x 480 zł)], za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 1977 roku – 3.840 zł (480 zł x 8 m-cy) , a za okres od 1 września do 31 grudnia 1977 rok - 632,40 zł (102 godziny x 6,20zł), tj. łącznie za 1977 rok – 4.472,40zł. Natomiast za okres od 1 stycznia do 24 czerwca 1978 roku - 911,40 zł (147 godzin x 6,20zł).

Odnośnie drugiego okresu analizowanego przez Sąd, tj. 1 września 1995 roku do 31 roku 1998 roku dot. zatrudnienia w Zakładzie (...), biegła sądowa przyjęła wynagrodzenie wskazane w zaświadczeniu Rp-7. Z przeprowadzonej symulacji wynikało, iż nadal najkorzystniejszy jest wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego ustalony z 10 kolejnych lat kalendarzowych 1982-1991, który wynosi 75,08%.

(dowód: opinia k. 68-72v a.s.).

Odwołujący nie zgłaszał zastrzeżeń do opinii biegłej sądowej. Organ rentowy podniósł, że okres praktycznej nauki zawodu nie został prawidłowo udowodniony. Nie kwestionował innych ustaleń biegłej sadowej.

Okres zatrudniania odwołującego na podstawie umowy o naukę zawodu w okresie od 18 grudnia 1975 roku do 24 czerwca 1978 roku z (...) w S. oraz wyliczone przez biegłą wynagrodzenia za ten okres, zostały uwzględnione przez Sąd w całości.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Zgodnie z art. 174 ust. 1 ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: 1)okresy składkowe, o których mowa w art. 6; 2)okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5; 3)okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 - 4 i 6 - 12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 174 ust. 3). Zgodnie z art. 25 ust. 1 cyt. ustawy podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185. Stosownie do art. 26 ust. 1 cyt. wyżej ustawy emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183.

Na wstępie należy wskazać, iż w odwołujący – reprezentowany przez fachowego pełnomocnika – nie wskazał w odwołaniu żadnych okresów, których domagałby się zaliczenia w związku z pominięciem ich przez organ rentowy. Sąd przeanalizował cały staż ubezpieczeniowy odwołującego i na tej podstawie ustalił, że okresem, który nie został uwzględniony przez organ rentowy, był okres pracy w ramach umowy o naukę zawodu.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r.

Jako okresy zatrudnienia młodocianych podlegają uwzględnieniu okresy szkolenia zawodowego młodzieży odbywane w formie praktycznej nauki zawodu, przyuczania do wykonywania określonej pracy lub odbywania wstępnego stażu - wykonywanych na podstawie indywidualnych umów zawartych miedzy uczniem a pracodawcą. Elementem decydującym o uwzględnieniu nauki zawodu jest posiadanie statusu pracownika w czasie tej nauki, czyli nawiązanie indywidualnego stosunku pracy. Zasady zatrudniania młodocianych w celu nauki zawodu podlegały odrębnym regulacjom prawnym - dekretu z 2 sierpnia 1951 r. o pracy i szkoleniu zawodowym młodocianych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 41, poz. 311 z późn. zm.), następnie ustawy z 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczeniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz wstępnym stażu pracy (Dz. U. Nr 45, poz. 276 z późn. zm.) - które przewidywały zawieranie indywidualnych umów o naukę zawodu, o przyuczeniu do określonej pracy, wstępnego stażu pracy pomiędzy zakładem pracy, a młodocianym.

Młodociany odbywający naukę zawodu, przyuczanie do określonej pracy, bądź odbywający wstępny staż pracy w ramach umowy zawartej z zakładem pracy na podstawie przepisów ustawy z 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy, posiadał status pracownika w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym oraz ubezpieczeniu społecznym. Tak więc jeżeli młodociany odbywał praktyczną naukę zawodu w zakładzie pracy, przyuczanie do określonej pracy oraz wstępny staż pracy, to okres taki podlegał uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty oraz przy ustalaniu wysokości tych świadczeń. Podstawowe rozróżnienie dotyczy tego, czy nauka zawodu była pobierana przez młodocianego przy jego równoczesnym zatrudnieniu, czy też jako przedmiot praktyczny w programie nauki szkolnej. Innymi słowy, czy nauczający zawodu był pracodawcą, czy nauczycielem młodocianego, a więc czy związek między nimi polegał na stosunku prawa pracy - nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy, czy na stosunku administracyjnym. Stosunek zatrudnienia obejmował bowiem tylko młodocianych przyjętych do pracy w celu nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy bądź odbycia wstępnego stażu pracy, obowiązanych do dokształcania się w szkole, nie zaś tych, którzy pobierali naukę bez zatrudnienia. Uczniowie mogli odbywać naukę zawodu w formie praktyk w zakładach pracy, lecz nie otrzymywali wynagrodzenia, a ich czas pracy nie podlegał rygorom przewidzianym dla pracowników. Odbywali praktyki zawodowe i zajęcia praktyczne według harmonogramu. W takich też przypadkach to szkoła, a nie uczeń, zawierała z zakładem pracy „umowę o praktyczną naukę zawodu”. Między uczniem a zakładem pracy nie istniał wówczas żaden stosunek prawny. W drugim przypadku umowy dotyczące praktyk, polegających na nauce zawodu, były zawierane przez zakłady pracy z osobami młodocianymi lub ich przedstawicielami ustawowymi. Umowy te, będące umowami o naukę zawodu, powodowały nawiązanie między zakładem, w którym były odbywane praktyki a uczniem stosunku pracy, który był odrębny od stosunku administracyjnego łączącego ucznia ze szkołą. Tylko okresy takiej nauki zawodu mogą być zaliczone do stażu ubezpieczeniowego jako okresy składkowe, bowiem tylko one są okresami zatrudnienia (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 3 grudnia 2019 r., III AUa 403/19).

W ocenie Sądu, materiał dowodowy daje w pełni uzasadnione podstawy do uwzględnienia, jako okresu składkowego, spornego okresu praktycznej nauki zawodu, odbywanej przez odwołującego w (...) w S. na podstawie umowy o naukę, którą zawarł 18 grudnia 1975 roku, a która uległa rozwiązaniu po zakończeniu edukacji tj. 24 czerwca 1978 roku. Nauka w (...) odbywała się w systemie – 3 dni, praca również 3 dni w tygodniu. Organ rentowy wskazywał, iż dokumentacja z tego okresu jest niewystarczająca (jego zdaniem) do uwzględnienia tego okresu. Zdaniem Sądu dowody przedstawione przez odwołującego były skąpe, jedocześnie wykazał, iż podejmował próby pozyskania dokumentacji z tego okresu, jednak bezskutecznie (k. 20 akt kapitałowych). Taka sytuacja nie mogła skutkować automatycznym odrzuceniem tych dowodów, tym bardziej, iż mimo ich szczupłości organ rentowy nie kwestionował ich prawdziwości. Już z samej umowy wynikała wysokość wynagrodzenia miesięcznego w dwóch pierwszych latach nauki oraz stawka godzinowa w ostatnim, trzecim roku nauki. Natomiast dowodem potwierdzającym ukończenie nauki, a jednocześnie wypełnienie zapisów umowy o naukę zawodu, jest świadectwo ukończenia (...), które również nie budziło wątpliwości, co do autentyczności. Ponadto odwołujący, zeznając w charakterze strony, potwierdził, że zakończył naukę zawodu po ukończeniu szkoły i otrzymaniu świadectwa ukończenia nauki. Jest to logiczne i nie budzi wątpliwości Sądu. Na tej podstawie okres ten oraz uzyskane wynagrodzenie zostało uwzględnione przez Sąd, zgodnie z wyliczeniami biegłej.

Odnośnie drugiego okresu – dotyczącego zatrudnienia w Zakładzie (...), odwołujący przy wniosku o kapitał początkowy nie złożył zaświadczenia RP-7, które uzyskał już w 2002 roku. Przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego organ rentowy z urzędu ustalał podstawę wymiaru za ten okres, ale z uwagi na rozliczanie się przez pracodawcę na deklaracjach bezimiennych, nie było możliwe ustalenie postawy wymiaru w tym okresie zatrudnienia. Wraz z wnioskiem o emeryturę odwołujący złożył wspomniane zaświadczenia Rp-7 i organ rentowy dokonał przeliczenia kapitału początkowego, jednak okres ten nie miał wpływu na jego zmianę (wzrost). Opinia biegłej sądowej potwierdziła prawidłowość stanowiska organu rentowego w tym zakresie. Odwołujący nie kwestionował wyliczeń biegłej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd orzekł, jak w punkcie 1.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 §1, §1 ¹, art. 99 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).

(...)