Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Suwałkach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Piotr Witkowski
Protokolant:	Małgorzata Przyborowska

po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2026r. w Suwałkach na rozprawie

sprawy z wniosku K. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o świadczenie rehabilitacyjne

na skutek apelacji wnioskodawcy K. R.

od wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 3 października 2025r. sygn. akt IV U 62/25

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Suwałkach do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...)., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., działając na podstawie art. 18 ust. 1–6 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2780 ze zm.) oraz art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), odmówił K. R. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Organ rentowy wskazał, iż Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 17.02.2025 r. ustaliła, że stan zdrowia ubezpieczonej nie uzasadnia przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji K. R., nie zgadzając się z jej treścią podniosła, że jej aktualny stan zdrowia uniemożliwia powrót do pracy. Wskazała na utrzymujące się dolegliwości bólowe kręgosłupa i stawów, a także na nowo rozpoznane problemy ginekologiczne oraz depresję.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wniósł o jego oddalenie. Organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wskazując, że zgodnie z art. 18 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie tej zdolności. W ocenie organu ubezpieczona nie spełniła przesłanek ustawowych, gdyż Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 17.02.2025 r. stwierdziła brak okoliczności uzasadniających ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego. Organ nadmienił również, że okres zasiłkowy w wymiarze 182 dni zakończył się u K. R. z dniem 26.01.2025 r.

Wyrokiem z dnia 03.10.2025 r. Sąd Rejonowy w Suwałkach oddalił odwołanie K. R. (pkt I) oraz zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).

Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne oraz dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę prawną:

K. R. (ur. (...)), posiadająca wykształcenie wyższe pedagogiczne i zatrudniona na stanowisku pomocnika mleczarskiego, pobierała zasiłek chorobowy do dnia 26.01.2025 r. z powodu dolegliwości bólowych kręgosłupa i stawów. Decyzją z dnia (...). Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił jej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, opierając się na orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 17.02.2025 r., która nie stwierdziła u wnioskodawczyni dalszej niezdolności do pracy.

W toku postępowania Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu ginekologii i położnictwa, neurologii oraz psychiatrii. Na tej podstawie ustalił, iż odwołująca cierpi na miernie zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i stawów obwodowych, zmiany dyskopatyczne w odcinkach C i L-S, wole guzkowe tarczycy w stadium eutyreozy, otyłość I stopnia oraz zaburzenia lękowo-depresyjne mieszane. Ponadto zdiagnozowano u niej polip endometrialny jamy macicy oraz mięśniak dna macicy, co skutkowało kwalifikacją do zabiegu operacyjnego. Mimo rozpoznanych schorzeń, biegli w sposób zgodny i stanowczy wskazali, że z dniem 27.01.2025 r. ubezpieczona odzyskała zdolność do pracy. Badanie przedmiotowe wykazało pełną, prawidłową ruchomość kręgosłupa we wszystkich płaszczyznach, ujemne objawy korzeniowe i rozciągowe (L.’a, M., B.) oraz zachowaną sprawność manualną i lokomocyjną. Zmiany morfologiczne ujawnione w badaniach (...) nie znajdują odzwierciedlenia w deficytach neurologicznych, a schorzenia ginekologiczne i psychiatryczne nie naruszają sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym wykonywanie pracy zarobkowej.

Sąd Rejonowy uznał przedmiotowe opinie za dowód w pełni wiarygodny, rzetelny i wyczerpujący. Pismo procesowe odwołującej z dnia 23.09.2025 r., stanowiące zastrzeżenia do opinii, uznał za wyłącznie polemiczne. Wskazał ,iż uzyskał od biegłych wiadomości specjalne niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy i nie znalazł podstaw do ponawiania dowodu z opinii innych biegłych tylko ze względu na niezadowolenie strony z wniosków końcowych ekspertyz.

Sąd Rejonowy wskazał, iż zgodnie z art. 18 ust. 1 wspomnianej ustawy, świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie rokuje odzyskanie tej zdolności. W niniejszej zaś sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że po dniu 26.01.2025 r. odwołująca się nie była już osobą niezdolną do pracy. Brak więc spełnienia podstawowej przesłanki ustawowej skutkowało oddaleniem odwołania.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na zasadzie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od odwołującej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Apelację od powyższego wyroku złożyła K. R., zaskarżając go w całości. Zarzuciła mu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że odzyskała ona zdolność do pracy, podczas gdy stan zdrowia nadal uniemożliwia jej zatrudnienie, co skutkuje pozostawaniem bez środków do życia. Jej zdaniem Sąd Rejonowy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego, polegającą na uznaniu za biegłymi, że nie ma braku napięcia mięśniowego w obrębie kończyn górnych i szyi , mimo że faktycznie odczuwa dolegliwości bólowe. Wskazała również , że nastąpiła konieczność przesunięcia operacji kręgosłupa z uwagi na jej stan psychiczny i terapię na Oddziale Nerwic w S..

Wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja odwołującej się okazała się uzasadniona, doprowadzając do uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania wynikającej z pozbawienia skarżącej możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), zaś u podstaw tego uchybienia pozostawało wydanie przez Sąd Rejonowy wyroku na posiedzeniu niejawnym z naruszeniem określonych przez ustawodawcę warunków pozwalających na takie orzekanie.

Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Nieważność postępowania zachodzi zaś między innymi wtedy, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W judykaturze Sądu Najwyższego i sądów powszechnych konsekwentnie przyjmuje się, że wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji z naruszeniem przepisu art. 148 ¹ k.p.c. skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 14.03.2023 r., II UZ 69/22 i z 30.09.2020 r., I CZ 26/20; wyrok Sądu Najwyższego z 15.12.2020 r., III UK 380/19).

W niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego został wydany na posiedzeniu niejawnym, gdy tymczasem zgodnie z art. 148 § 1 k.p.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje jawne rozpoznanie sprawy. W postępowaniu cywilnym klauzulę rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznacza art. 148 ¹ § 1 k.p.c., który został wprowadzony do Kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art. 2 pkt 18 ustawy z dnia 10.07.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1311). Zgodnie z jego treścią sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Zastosowanie uregulowania zawartego w art. 148 ¹ § 1 k.p.c. nie zostało wyłączone w odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie oznacza to jednak swobodnego odwoływania się do tego przepisu bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy.

Redakcja przepisu art. 148 ¹ § 1 k.p.c. wskazuje na pewien zakres dyskrecjonalności sądu, jeśli chodzi o ocenę zasadności odstąpienia od zasady rozpoznania sprawy na rozprawie. Zarazem (poza uznaniem powództwa) kompetencja do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym istnieje wówczas, gdy przeprowadzenie rozprawy w ocenie sądu nie jest konieczne. Brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie zaistnieje jednak jedynie wówczas, gdy zaniechanie to nie spowoduje naruszenia praw strony do udziału w postępowaniu. Minimalną przesłanką pominięcia rozprawy jest więc zapewnienie stronom możliwości zapoznania się z całokształtem materiału procesowego branego pod uwagę pod osąd, w tym też ze stanowiskiem strony przeciwnej będącym repliką w stosunku do zarzutów (zwłaszcza jeśli replika ta odnosi się merytorycznie do argumentacji strony) (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10.01.2018 r., sygn. akt I ACa 899/17).

Artykuł 148 ¹ k.p.c. w § 3 wyklucza także możliwość wyrokowania na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona złożyła wniosek o wyznaczenie rozprawy.

Sąd Okręgowy podziela stanowisko judykatury, doktryny oraz wykładnię językową i celowościową przedmiotowego przepisu. Wobec powyższego, w przypadku gdy strony zgłaszają wnioski dowodowe, które mogą być przeprowadzone tylko na rozprawie, tudzież jedna ze stron wnosi o rozpoznanie sprawy pod swoją nieobecność na rozprawie, to wówczas norma art. 148 ¹ § 1 k.p.c. nie ma zastosowania.

W ramach postępowania dowodowego w niniejszej sprawie przeprowadzony został dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych z zakresu (...). Odpis opinii został doręczony odwołującej się w dniu 17.09.2025 r. Odwołująca miała 7 dni na zgłoszenie ewentualnych zastrzeżeń do opinii pod rygorem pominięcia później zgłoszonych. Odwołująca w dniu 23.09.2025 r. złożyła zastrzeżenia do opinii, które zostały włączone do akt przez Sąd. Zarządzeniem z dnia 24.09.2025 r. Sąd, na podstawie art. 224 §3 k.p.c., skierował sprawę do zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym, o czym nakazał powiadomić odwołującą i pełnomocnika organu rentowego, uprzedzając ich o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym oraz wskazując możliwość zabrania głosu w piśmie procesowym w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne pod rygorem uznania, że rezygnują z tego prawa. Jednocześnie nakazał poinformowanie stron, że zamknie rozprawę na posiedzeniu niejawnym w terminie miesiąca od dnia, w którym upłynie termin do zabrania głosu przez strony. Takie wezwanie odwołująca otrzymała w dniu (...), a zatem termin 7 dni upływał z dniem 06.10.2025 r.

Natomiast już (...)r. Sąd Rejonowy skierował sprawę na posiedzenie niejawne celem zamknięcia rozprawy i wydania wyroku; postanowieniem z tego samego dnia dopuścił dowód ze zgromadzonych dokumentów i zamknął rozprawę, kierując ją na posiedzenie niejawne w celu wydania wyroku. Zaskarżony wyrok został wydany (...). Tymczasem w dniu (...). o godzinie 13:55 odwołująca złożyła w biurze podawczym Sądu Rejonowego pismo procesowe, w którym wniosła o wyznaczenie posiedzenia jawnego. Sąd pierwszej instancji pismo odwołującej zadekretował dopiero (...) (poniedziałek), wskazując, że w sprawie zapadł już wyrok.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, w sprawach, w których wynik zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy czy też niezdolności do samodzielnej egzystencji, co z oczywistych względów ma również zastosowanie do sprawy o świadczenie rehabilitacyjne, mogą zaistnieć okoliczności usprawiedliwiające rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i niewątpliwie będą to takie sytuacje, w których zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich stanowiska nie będą negowane przez strony. Natomiast uprawnienie sądu z art. 148 ¹ § 1 k.p.c. — a nie obowiązek — nie powstaje na tle takiej sprawy, w której strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów w sprawie albo wypowiedziały się w tym przedmiocie, zgłaszając jednak dalsze wnioski dowodowe (wciąż negując opinię biegłego, wnoszą o powołanie innego specjalisty, wnioskują o przeprowadzenie osobowych źródeł dowodowych) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14.03.2023 r., II UZ 69/22). Taki otwarty spór miał miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ odwołująca nie zgadzała się z ustaleniami poczynionymi przez biegłych, wskazywała na stan zdrowia i okoliczności skutkujące jego pogorszeniem. Co więcej, w terminie zakreślonym przez Sąd złożyła wniosek o wyznaczenie rozprawy, a Sąd zignorował zakreślony termin i zobowiązanie odwołującej, wydając wyrok na posiedzeniu niejawnym.

Artykuł 148 ¹ k.p.c., zawierający regulację trybu, w ramach którego Sąd pierwszej instancji odstępuje od zasady, że w procesie Sąd rozpoznaje sprawy na rozprawie (art. 148 k.p.c.) oraz że wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji następuje po uprzednim rozpoznaniu sprawy na rozprawie (art. 316 § 1 k.p.c.), może być stosowany jedynie w sytuacjach, które ściśle wynikają z jego treści (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26.04.2018 r. w sprawie VI ACa 1694/17). Wydanie więc wyroku przez Sąd Rejonowy z naruszeniem art. 148 ¹ § 1 k.p.c. skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.02.2020 r. w sprawie II UZ 2/20). Nie ma przy tym znaczenia, czy strona pozbawiona została w ten sposób możności podejmowania, czy też niepodejmowania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Obowiązkiem sądu jest umożliwienie stronie zaprezentowania jej stanowiska na wyznaczonej rozprawie. Skoro omawiany przepis stanowi wyjątek od zasady jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie, to przesłanki wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym powinny być traktowane w sposób ścisły. Szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych (zob. wyroki TK: z dnia 28.07.2002 r., P 2/04, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 72; z dnia 12.03.2002r., P 9/01, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 14; z dnia 13.01.2004 r., SK 10/03, OTK-A 2004, Nr 1, poz. 2).

Podkreślić więc należy za Sądem Najwyższym (wyrok z dnia 15.12.2020 r., III UK 380/19), że jeżeli strony pozostają w otwartym sporze co do stanu faktycznego, to Sąd rozpoznaje ostatecznie sprawę na rozprawie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, co skutkowało koniecznością jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd Rejonowy, ponownie rozpoznając sprawę, winien wyznaczyć rozprawę, na której merytorycznie rozpozna przedmiot sprawy, ustosunkowując się do stanowisk stron i podejmując stosowne czynności procesowe.

W konsekwencji, na mocy art. 386 § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Suwałkach do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z treścią art. 108 § 2 k.p.c., sąd uchylający zaskarżone orzeczenie i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

W związku z faktem, iż niniejszy wyrok ma charakter kasatoryjny, a postępowanie przed Sądem pierwszej instancji będzie kontynuowane, ostateczny wynik sprawy – stanowiący podstawę do orzekania o kosztach procesu na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 k.p.c.) – nie jest jeszcze znany. Dopiero po ponownym rozpoznaniu sprawy i merytorycznym rozstrzygnięciu sporu przez Sąd Rejonowy możliwe będzie całościowe i prawidłowe rozliczenie kosztów poniesionych przez strony, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

mt